توجه : تمامی مطالب این سایت از سایت های دیگر جمع آوری شده است. در صورت مشاهده مطالب مغایر قوانین جمهوری اسلامی ایران یا عدم رضایت مدیر سایت مطالب کپی شده توسط ایدی موجود در بخش تماس با ما بالای سایت یا ساماندهی به ما اطلاع داده تا مطلب و سایت شما کاملا از لیست و سایت حذف شود. به امید ظهور مهدی (ع).

    معنی شعر یکی را بر سر نهد تاج بخت

    دسته بندی :
    1. اسک 98
    2. مطالب سایت
    12بازدید

    معنی شعر یکی را بر سر نهد تاج بخت را از سایت اسک 98 دریافت کنید.

    ستایش صفحه ی 10 کتاب فارسی با معنی و آرایه های شعر

    به نام خدایی که جان آفرید                                               سخن گفتن اندر زبان آفرید

    معنای بیت: به نام خدایی آغاز می کنم که جان را آفرید . سخن گفتن را به انسان یاد داد.

    بیت 3 جمله است .

    آرایه تلمیح : اشاره به »داستان ، حدیث ، آیه ، وقایع تاریخی « را در شعر تلمیح می گویند.

    آرایه تلمیح دارد :اشاره به سوره الرحمن ( انسان را آفرید و به او قدرت تکلم داد)

    در جمله اول فعل حذف شده است. استفاده از واژه »اندر« ویژگی تاریخی است.

    سخن گفتن : مصدر است و مفعول جمله .

    خداوند بخشندۀ دستگیر                                        کریم خطا بخش پوزش پذیر

    معنای بیت: خداوند بخشنده ای که انسان را یاری می دهد و خطا بخشی که پوزش ما را می پذیرد .

    بیت 2 جمله است .

    آرایه های ادبی : دستگیر : کنایه از یاری دهنده / واج آرایی » -ِ و ش «

    پرستار امرش همه چیز و کس بنی آدم و مرغ و مور و مگس

    معنی بیت : همۀ چیز و کس فرمانبردار امر و دستور خداوند هستند.

    بیت 1 جمله است .

    آرایه های ادبی : بین » مرغ مور مگس « مراعات نظیر یا تناسب وجود دارد.

    بنی آدم و مرغ و مور و مگس : مجاز جز به کل  (از همۀ موجودات)

    جمله اسنادی است . / پرستار امرش : مسند جمله / هستند: فعل حذف شدۀ جمله / همه

    چیز و کس  (بنی آدم و مرغ و مور و مگس  )مسندالیه

    یکی را به سر برنهد تاج بخت                                  یکی را به خاک اندر آرد ز تخت

    معنی بیت : خداوند هر کسی را بخواهد به مقام و بزرگی می رساند و هر کسی را بخواهد به پستی و

    خواری می رساند.

    بیت 2 جمله است .

    آرایه های ادبی : آرایه ی کنایه : هر گاه نویسنده یا شاعر در باره ی امری پوشیده سخن بگوید به

    طوری که معنای ظاهری عبارت مد نظر نباشد و معنای دورتر آن مد نظر باشد . می گوییم به کنایه

    صحبت شده است. مانند : دست فالنی چسبناک است یعنی دزد است – گندم از گندم بروید جو

    ز جو یعنی نتیجه هر عملی به همان عمل بر می گردد .

    بیت دو کنایه دارد .1- تاج بر سر نهادن کنایه از به بزرگی رساندن 2- از تخت به خاک آوردن

    کنایه از پست کردن

    بین « بخت و تخت. » و« سر و َبر » : جناس ناقص حرفی /

    آوردن دو یا چند کلمه که دقیقایا تقریباً در نوشتار به یک صورت باشند امامعنایآن ها متفاوت باشد.                                                  انواع جناس : الف( جناس تام : دو کلمه دقیقا مثل هم باشند ولی معنای آن ها

    متفاوت باشد.مانند : روان( رونده ) ، روان ( روح)   باز ( پرنده ) ، باز  (باز کردن )                                                                                                                                                            ب ) جناس ناقص حرکتی : که دو کلمه در حرکات با هم فرق دارند مانند: مهر ( امضا ) و مهر (محبت)

    ج) جناس ناقص اختالفی : دو کلمه در یک حرف با هم فرق دارند مانند: یاد ، یار – سر ، بر

    د ) جناس ناقص افزایشی : یکی از کلمات از کلمه ی دیگر یک حرف اضافه دارد. مانند : دست و دوست

    تاج بخت : اضافه تشبیهی

    اضافه ی تشبیهی :وقتی در یک ترکیب اضافی کلمه ی دوم به کلمه ی اول شباهت داشته باشد .

    البته گاهی کلمه ی اول به دوم شباهت دارد مانند: لب لعل                                                                                                                   به این ترکیب ، اضافه ی تشبیههی میگویند وهراضافه تشبیهی ،آرایه تشبیه را درنوشته بوجود می آورد.

     بیت آرایه ی تلمیح دارد ، اشاره به سوره آل عمران آیه ی 22 (حکومت و فرمانروایی را به هر کس بخواهد می دهد واز هر کس بخواهد می گیرد)

    نکات دستوری : تاج بخت: مفعول جمله اول / « را» در بیت اول فک اضافه  (   ِ  ) می باشد یکی را به سر یعنی به سریکی / «را » در مصراع دوم نشانه مفعول است.

    گلستان کند آتشی بر خلیل                                            گروهی بر آتش برد ز آب نیل

    معنی بیت : خداوند آتش دشمن را برای ابراهیم به گلستان تبدیل کند. و گروه فرعونیان را از آب نیل

    به آتش جهنم ببرد.

    بیت 2 جمله دارد.

    آرایه های ادبی : آرایه تلمیح : اشاره به داستان عبور حضرت ابراهیم از آتش وغرق شدن فرعونیان

    در آب نیل آرایه تضاد : بین آب و آتش /

    نکات دستوری : آتش در بیت اول مفعول است . / خداوند : فاعل حذف شده هر دو بیت / خلیل :

    متمم جمله اول گلستان کند : فعل جمله / گروهی : مفعول جمله دوم / آ ِب نیل : متمم / آتش :

    متمم / بردند : فعل جمله

    به درگاه لطف و بزرگیش بر                                        بزرگان نهاده بزرگی ز سر

    معنای بیت: بزرگان بزرگی خود را در برابر لطف و بزرگی خداوند فراموش کرده اند.

    بیت 1 جمله است.

    آرایه های ادبی :آرایه کنایه دارد، « ازسر نهادن  » کنایه از « فراموش کردن » / آرایه تکرار :تکرار واژه بزرگ

    َسر ، َبر :آرایه جناس ناقص اختلافی

    نکات دستوری : بزرگان : فاعل / بزرگی : مفعول / درگاه لطف و بزرگیش : متمم /

    از سر نهادند : فعل ویژگی تاریخی : آوردن دو حرف اضافه » به و بر« برای یک متمم

    جهان متفق بر الهیتش                                       فرومانده بر کن ِه ماهیتش

    مردم جهان در خداوندی او هم فکر هستند اما در شناختن ذات وجودی خداوند ، ناتوان هستند.

    بیت 2 جمله است .

    آرایه ادبی : جهان : مجاز ظرف به مظروف / فرومانده : کنایه از ناتوانی

    نکات دستوری : جهان : مسندالیه هر دو جمله / متفق : مسند / الهیتش : متمم /

    کنه ماهیتش : متمم / فرومانده : فعل

    بشر ماورای جاللش نیافت                                         بصر منتهای جمالش نیافت

    معنی بیت: انسان از خداوند بزرگ تر و زیباتر چیزی را نیافت و انسان حقیقت جمال او را درک

    نمی کند . بیت 2 جمله است . آرایه های ادبی : جناس ناقص حرفی بین » َب َشر و َب َصر ، جالل و جمال « / موازنه بین کلمات دو

    مصراع / بصر : مجاز »جز به کل« بصر جزئی از انسان به جای انسان به کار رفته است.

    نکات دستوری : بشر و بصر : فاعل / ماورای جاللش ، منتهای جمالش : مفعول /

    نیافت فعل محال است

    تأمل در آیینۀ دل کنی                                                  صفایی به تدریج ، حاصل کنی

    معنای بیت: اگر تو به وجود خودت بیشتر فکر کنی ، به تدریج پاکی را به بدست می آوری .

    بیت 2 جمله است.

    آرایه های ادبی : آیینۀ دل : اضافه ی تشبیهی

    نکات دستوری : آیینۀ دل : متمم / تأمل کنی : فعل / صفایی : مفعول / یه تدریج : قید /

    حاصل کنی : فعل مرکب

    ُمحال است سعدی که راه صفا                                           توان رفت جز بر پی مصطفی

    معنای بیت:ای سعدی غیر ممکن است که راه پاکی را جز راه پیامبر توان رفت.

    بیت 3 جمله است .

    نکات دستوری : سعدی : منادا / مُحال : مسند / است: فعل اسنادی / راه صفا : مفعول /

    راه مصطقی : متمم / توان رفت : فعل

    سعدی : تخلص شاعر که در بیت آخر یا یک بیت قبل از آخرین بیت آورده می شود.

    تحمیدیه : نوشته ای است که درابتدای هرمطلب یا کتاب آورده می شود ودرآن خدای راحمد وسپاس

    می گویند، که درادبیات کشورما بیشتر کتاب ها با تحمیدیه آغاز شده است. ************************************************

    منبع مطلب : manhoseiniam2004.blogfa.com

    مدیر محترم سایت manhoseiniam2004.blogfa.com لطفا اعلامیه سیاه بالای سایت را مطالعه کنید.

    درس اول و دوم پایه هشتم

    به نام خداوند جان و خرد                                   کزین برتر اندیشه بر نگذرد

    *************** ستایش ****************

    ای نام نکوی تو ، سر دفتر ایوان ها                                 ای طلعت روی تو زینت ده عنوان ها

    طلعت : در اینجا به معنای دیدن است.

    به نام خدایی که جان آفرید                                               سخن گفتن اندر زبان آفرید

    معنای بیت: به نام خدایی آغاز می کنم که جان را آفرید . سخن گفتن را به انسان یاد داد.

    بیت 3 جمله است .

    آرایه تلمیح : اشاره به »داستان ، حدیث ، آیه ، وقایع تاریخی « را در شعر تلمیح می گویند.

    آرایه تلمیح دارد :اشاره به سوره الرحمن ( انسان را آفرید و به او قدرت تکلم داد)

    در جمله اول فعل حذف شده است. استفاده از واژه »اندر« ویژگی تاریخی است.

    سخن گفتن : مصدر است و مفعول جمله .

    خداوند بخشندۀ دستگیر                                        کریم خطا بخش پوزش پذیر

    معنای بیت: خداوند بخشنده ای که انسان را یاری می دهد و خطا بخشی که پوزش ما را می پذیرد .

    بیت 2 جمله است .

    آرایه های ادبی : دستگیر : کنایه از یاری دهنده / واج آرایی » -ِ و ش «

    پرستار امرش همه چیز و کس بنی آدم و مرغ و مور و مگس

    معنی بیت : همۀ چیز و کس فرمانبردار امر و دستور خداوند هستند.

    بیت 1 جمله است .

    آرایه های ادبی : بین » مرغ مور مگس « مراعات نظیر یا تناسب وجود دارد.

    بنی آدم و مرغ و مور و مگس : مجاز جز به کل  (از همۀ موجودات)

    جمله اسنادی است . / پرستار امرش : مسند جمله / هستند: فعل حذف شدۀ جمله / همه

    چیز و کس  (بنی آدم و مرغ و مور و مگس  )مسندالیه

    یکی را به سر برنهد تاج بخت                                  یکی را به خاک اندر آرد ز تخت

    معنی بیت : خداوند هر کسی را بخواهد به مقام و بزرگی می رساند و هر کسی را بخواهد به پستی و

    خواری می رساند.

    بیت 2 جمله است .

    آرایه های ادبی : آرایه ی کنایه : هر گاه نویسنده یا شاعر در باره ی امری پوشیده سخن بگوید به

    طوری که معنای ظاهری عبارت مد نظر نباشد و معنای دورتر آن مد نظر باشد . می گوییم به کنایه

    صحبت شده است. مانند : دست فالنی چسبناک است یعنی دزد است – گندم از گندم بروید جو

    ز جو یعنی نتیجه هر عملی به همان عمل بر می گردد .

    بیت دو کنایه دارد .1- تاج بر سر نهادن کنایه از به بزرگی رساندن 2- از تخت به خاک آوردن

    کنایه از پست کردن

    بین « بخت و تخت. » و« سر و َبر » : جناس ناقص حرفی /

    آوردن دو یا چند کلمه که دقیقایا تقریباً در نوشتار به یک صورت باشند امامعنایآن ها متفاوت باشد.                                                  انواع جناس : الف( جناس تام : دو کلمه دقیقا مثل هم باشند ولی معنای آن ها

    متفاوت باشد.مانند : روان( رونده ) ، روان ( روح)   باز ( پرنده ) ، باز  (باز کردن )                                                                                                                                                            ب ) جناس ناقص حرکتی : که دو کلمه در حرکات با هم فرق دارند مانند: مهر ( امضا ) و مهر (محبت)

    ج) جناس ناقص اختالفی : دو کلمه در یک حرف با هم فرق دارند مانند: یاد ، یار – سر ، بر

    د ) جناس ناقص افزایشی : یکی از کلمات از کلمه ی دیگر یک حرف اضافه دارد. مانند : دست و دوست

    تاج بخت : اضافه تشبیهی

    اضافه ی تشبیهی :وقتی در یک ترکیب اضافی کلمه ی دوم به کلمه ی اول شباهت داشته باشد .

    البته گاهی کلمه ی اول به دوم شباهت دارد مانند: لب لعل                                                                                                                   به این ترکیب ، اضافه ی تشبیههی میگویند وهراضافه تشبیهی ،آرایه تشبیه را درنوشته بوجود می آورد.

     بیت آرایه ی تلمیح دارد ، اشاره به سوره آل عمران آیه ی 22 (حکومت و فرمانروایی را به هر کس بخواهد می دهد واز هر کس بخواهد می گیرد)

    نکات دستوری : تاج بخت: مفعول جمله اول / « را» در بیت اول فک اضافه  (   ِ  ) می باشد یکی را به سر یعنی به سریکی / «را » در مصراع دوم نشانه مفعول است.

    گلستان کند آتشی بر خلیل                                            گروهی بر آتش برد ز آب نیل

    معنی بیت : خداوند آتش دشمن را برای ابراهیم به گلستان تبدیل کند. و گروه فرعونیان را از آب نیل

    به آتش جهنم ببرد.

    بیت 2 جمله دارد.

    آرایه های ادبی : آرایه تلمیح : اشاره به داستان عبور حضرت ابراهیم از آتش وغرق شدن فرعونیان

    در آب نیل آرایه تضاد : بین آب و آتش /

    نکات دستوری : آتش در بیت اول مفعول است . / خداوند : فاعل حذف شده هر دو بیت / خلیل :

    متمم جمله اول گلستان کند : فعل جمله / گروهی : مفعول جمله دوم / آ ِب نیل : متمم / آتش :

    متمم / بردند : فعل جمله

    به درگاه لطف و بزرگیش بر                                        بزرگان نهاده بزرگی ز سر

    معنای بیت: بزرگان بزرگی خود را در برابر لطف و بزرگی خداوند فراموش کرده اند.

    بیت 1 جمله است.

    آرایه های ادبی :آرایه کنایه دارد، « ازسر نهادن  » کنایه از « فراموش کردن » / آرایه تکرار :تکرار واژه بزرگ

    َسر ، َبر :آرایه جناس ناقص اختلافی

    نکات دستوری : بزرگان : فاعل / بزرگی : مفعول / درگاه لطف و بزرگیش : متمم /

    از سر نهادند : فعل ویژگی تاریخی : آوردن دو حرف اضافه » به و بر« برای یک متمم

    جهان متفق بر الهیتش                                       فرومانده بر کن ِه ماهیتش

    مردم جهان در خداوندی او هم فکر هستند اما در شناختن ذات وجودی خداوند ، ناتوان هستند.

    بیت 2 جمله است .

    آرایه ادبی : جهان : مجاز ظرف به مظروف / فرومانده : کنایه از ناتوانی

    نکات دستوری : جهان : مسندالیه هر دو جمله / متفق : مسند / الهیتش : متمم /

    کنه ماهیتش : متمم / فرومانده : فعل

    بشر ماورای جاللش نیافت                                         بصر منتهای جمالش نیافت

    معنی بیت: انسان از خداوند بزرگ تر و زیباتر چیزی را نیافت و انسان حقیقت جمال او را درک

    نمی کند . بیت 2 جمله است . آرایه های ادبی : جناس ناقص حرفی بین » َب َشر و َب َصر ، جالل و جمال « / موازنه بین کلمات دو

    مصراع / بصر : مجاز »جز به کل« بصر جزئی از انسان به جای انسان به کار رفته است.

    نکات دستوری : بشر و بصر : فاعل / ماورای جاللش ، منتهای جمالش : مفعول /

    نیافت فعل محال است

    تأمل در آیینۀ دل کنی                                                  صفایی به تدریج ، حاصل کنی

    معنای بیت: اگر تو به وجود خودت بیشتر فکر کنی ، به تدریج پاکی را به بدست می آوری .

    بیت 2 جمله است.

    آرایه های ادبی : آیینۀ دل : اضافه ی تشبیهی

    نکات دستوری : آیینۀ دل : متمم / تأمل کنی : فعل / صفایی : مفعول / یه تدریج : قید /

    حاصل کنی : فعل مرکب

    ُمحال است سعدی که راه صفا                                           توان رفت جز بر پی مصطفی

    معنای بیت:ای سعدی غیر ممکن است که راه پاکی را جز راه پیامبر توان رفت.

    بیت 3 جمله است .

    نکات دستوری : سعدی : منادا / مُحال : مسند / است: فعل اسنادی / راه صفا : مفعول /

    راه مصطقی : متمم / توان رفت : فعل

    سعدی : تخلص شاعر که در بیت آخر یا یک بیت قبل از آخرین بیت آورده می شود.

    تحمیدیه : نوشته ای است که درابتدای هرمطلب یا کتاب آورده می شود ودرآن خدای راحمد وسپاس

    می گویند، که درادبیات کشورما بیشتر کتاب ها با تحمیدیه آغاز شده است. ************************************************

    فصل اول » زیبایی آفرینش«

     *

     چشم دل باز کن که جان بینی                       آنچه نادیدنی است آن بینی

    معنای بیت :با پرورش معنوی دل ، آگاهی پیدا می کنی که می توانی حقیقت روح و عالم غیب را

    ببینی . بیت 4 جمله است

    آرایه ها ادبی : چشم دل : اضافه ی استعاری ، تشخیص

    استعاره : به کار بردن کلمه ای به جای کلمه ی دیگر به دلیل شباهت آن ها ( لفظ را در غیر معنای

    حقیقی خودش به کا ر بردن)

    اضافه ی استعاری: ترکیب اضافی که در آن کلمه ی دوم را به چیزی شبیه کرده ایم که کلمه ی اول

    از اجزا یا ویژگی های آن چیز باشد مانند دست روزگار ،عقربه ی تاریخ ، دست نسیم ، در اینجا

    «دل »را به انسانی تشبیه کرده ایم که چشم دارد و چشم جزئی از آن انسان است و این تشبیه

    حقیقت ندارد ، پس اضافه استعاری است .

    جناس ناقص افزایش : بین جان و آن / واج آرایی: تکرار واج « ن»/

    مصراع دوم آرایه تناقض ( پارادوکس) دارد. تناقض یا پارادوکس : آوردن دو کلمه یا دو معنی که

    ضد هم باشند و باهم قابل جمع نباشند . در این جا بین دو کلمه  « نادیدنی »و «بینی»

    نکات دستوری : چشم دل ، جان ،آنچه نادیدنی است، آن : نقش مفعولی دارد/ «آن » دوم  « بدل یا تاکید »است برای مفعول *********************************************************************************

    **** درس اول « بیش از این ها »

     بیش از این ها فکر می کردم                                         خدا خانه ای دارد میان ابرها

    مثل قصر پادشاه قصه ها خشتی از الماس خشتی از طال

    معنای بیت : آجرهای خانۀ خدا مثل قصر پادشاهان قصه ها آجر هایی از طال و الماس دارد .

    بیت 2 جمله است .

    آرایه های ادبی : بیت تشبیه دارد. بین «قصر و پادشاه » ،  «الماس وطلا» آرایه تناسب(مراعات النظیر )واج آرایی : -ِ در مصراع اول / تکرار : خشتی

    نکات دستوری : قصرپادشاه قصه ها ، الماس ، طال : متمم

    پایه های برجش از عاج و بلور                                        برسر تختی نشسته با غرور

    شاعر و نویسنده گاهی فعل را در جمله ها حذف می کند/

    حذف فعل دو نوع است : الف( حذف به قرینه ی لفظی : یک فعل نوشته شده فعل دیگر به قرینه

    حذف می شود.

    ب( حذف به قرینه ی معنوی : گاهی باید از روی معنی و مفهوم شعربه فعل پی ببریم.

    ماه برق کوچکی از تاج او هر ستاره پولکی از تاج او

    معنای بیت : ماه مانند برق کوچکی از تاج اواست . هر ستاره مانند پولکی از تاج اواست.

    بیت 2 جمله است .

    آرایه های ادبی : تناسب : بین ماه و ستاره و برق / تشبیه

    فعل در دو مصراع به قرینه معنوی حذف شده است.

    نکات دستوری : ماه ، هر ستاره : نهاد ) مسندالیه( / برق کوچک ، پولک : مسند / تاج او : متمم

    رعد و برق شب طنین خنده اش                                 سیل و طوفان نعره ی توفنده اش

    معنای بیت : رعد و برق در شب صدای خندۀ خدا بود و سیل و طوفان فریاد وحشتناک او بود

    بیت 2 جمله است .

    آرایه های ادبی : بین رعد و برق و طوفان وسیل تناسب ) مراعات النظیر( / حذف فعل به قرینه

    معنوی

    نکات دستوری : رعد و برق شب : مسند الیه / طنین خنده اش : مسند / سیل و طوفان :

    مسندالیه / نعرۀ توفنده اش : مسند

    هیچ کس از جای او آگاه نیست                                          هیچ کس را در حضورش راه نیست                                                   معنای بیت : هیچ کس جای او را نمی داند . راهی برای دیدن او وجود ندارد.

    بیت 2 جمله است .

    آرایه های ادبی : جناس : بین» را ، راه « جناس ناقص افزایشی / کنایه : راه نیست کنایه از

    پذیرفته نشدن آرایه تکرار : تکرار واژه »هیچ کس « / جناس تام : نیست به معنای نبودن ،

    نیست به معنای وجود نداشتن

    نکات دستوری: هیچ کس مصراع اول مسند الیه / جای : متمم / آگاه : مسند / نیست : فعل

    راه : نهاد / هیچ کس : متمم / را : به معنای برای حرف اضافه / در حضور او : متمم /

    نیست : به معنای وجود ندارد فعل غیر اسنادی جمله

    آن خدا بی رحم بود و خشمگین                                          خانه اش در آسمان دور از زمین

    معنای بیت : آن خدا خشمگین و سنگدل بود ؛ خانۀ او در آسمان و دور از مردم بود.

    بیت 2 جمله است .

    آرایه های ادبی : تناسب یا مراعات نظیر بین زمین و آسمان / زمین : مجاز ظرف به مظروف

    )منظور مردم ساکن در زمین است.( / واج آرایی صامت »خ«

    نکات دستوری : آن خدا : مسندالیه / بی رحم و خشمگین : مسند / خانه اش : مسندالیه

    آسمان : متمم / دور: مسند / زمین : متمم فعل بود به قرینه لفظی حذف شده است .

    بود اما درمیان ما نبود                                                   مهربان وساده وزیبا نبود

    معنای بیت :آن خدا وجود داشت اما از ما دور بود و آن خدا مهربان و ساده و زیبا نبود

    بیت 3 جمله است .

    آرایه های ادبی : آرایه ی تناقض )پارادوکس( : بین» بود « و » نبود « /

    نکات دستوری : در میان ما : متمم / بود و نبود در مصراع اول : به معنای وجود داشت و

    وجود نداشت فعل های غیر اسنادی هستند. / مهربان ، ساده ، زیبا : مسند نبود در مصراع

    دوم : فعل اسنادی است . / نهاد جمالت : خدا است ، که حذف شده

    در دل او دوستی جایی نداشت                                                 مهربانی هیچ معنایی نداشت .

    معنای بیت : دوستی در وجود او جایی نداشت و مهربانی برای او معنایی نداشت .

    بیت 2 جمله است .

    آرایی ادبی : واج آرایی »ی« نکات دستوری : دوستی و مهربانی : نهاد جمله / دل او: متمم / جایی و هیچ معنایی : مفعول

    هرچه پرسیدم ازخود از خدا                                         اززمین از آسمان از ابرها

    زود می گفتند : » این کار خداست پرس و جو از کار او کاری خطاست«

    بیت اول 1 جمله است و بیت دوم 3 جمله می باشد .

    آرایه های ادبی : دو بیت موقوف المعانی هستند )دو بیت تکمیل کننده ی معنی هم دیگر هستند.(

    تنا سب : بین » زمین ، آسمان ، ابرها« / واج آرایی : »ز« در بیت اول و » ر«و»ک«و»آ« در

    بیت دوم / آرایه تکرار : تکرار واژه »کار« در بیت دوم

    نکات دستوری : خود ، خدا، زمین، آسمان ، ابرها ، کار :متمم / هرچه: در بیت اول مفعول / در

    بیت دوم جمالت بعد از می گفتند برای فعل می گفتند : مفعول هستند / » این کار« و »پرس و

    جو« : مسندالیه ،/ »خدا «و»کاری خطا «: مسند

    نیت من درنماز و در دعا                                              ترس بود و وحشت ازخشم خدا

    معنای بیت : قصد من از دعا کردن و نماز خواندن ترس و وحشت از خشم خدا بود .

    بیت 2 جمله است .

    تناسب : بین » نیت، نماز، دعا« و » ترس ، وحشت ، خشم « / حذف فعل » بود «به قرینه

    ی لفظی نکات دستوری : نیت من : : مستند الیه / ترس و وحشت : مسند / دعا ، نماز ،

    خشم خدا : متمم

    پیش از این ها خاطرم دلگیر بود                                   از خدا در ذهنم این تصویر بود

    معنای بیت :در گذشته همیشه ناراحت و غمگین بودم و از خدا تصویر وحشتناک و بی رحمی در

    ذهن داشتم. بیت 2جمله است .

    آرایه ادبی : واج آرایی مصوت»ی«

    نکات دستوری : خاطرم : مسندالیه / دلگیر : مسند / پیش از این ها : قید / بود : فعل اسنادی

    این تصویر : مفعول / خدا : متمم / ذهنم : متمم / بود به معنای داشتن : فعل غیر اسنادی

    تا که یک شب دست در دست پدر                                                راه افتادم به قصد یک سفر

    تعداد جمله :بیت 1 جمله است.

    آرایه ادبی : تکرار دست / مراعات نظیر :قصد ، سفر ، راه / دست در دست :کنایه از همراهی

    در میان راه در یک روستا                                       خانه ای دیدیم خوب و آشنا

    بیت 1 جمله است . آرایه ادبی : واج آرایی »ر«

    زود پرسیدم پدر این جا کجاست؟                             گفت: این جا خانۀ خوب خداست

    بیت 5 جمله است .

    آرایه های ادبی : واج آرایی :» خ« و»ج«

    نکات دستوری : زود : قید / پرسیدم: فعل غیر اسنادی / پدر: منادا / این جا : مسند الیه /

    کجا : مسند خانۀ خوب خدا : مسند

    گفت : اینجا می شود یک لحظه ماند گوشه ای خلوت ، نمازی ساده خواند

    با وضویی دست و رویی تازه کرد                                    با دل خود گفت و گویی تازه کرد

    معنای بیت : گفت : می شود اینجا یک لحظه ماند ؛ گوشه ای خلوت نماز ساده ای را خواند / با

    وضویی صورت را شست و شاداب کرد و با خدا گفتگوی جدیدی کرد.

    بیت اول 4 جمله است و بیت دوم2 جمله است

    آرایه های ادبی: دو بیت موقوف المعانی هستند. / جناس تام: بین» تازه کرد )شستن ( و تازه

    کرد) نو کردن( / مراعات نظیر : دست ، رو ، دل / تشخیص : گفتگو با دل

    نکات دستوری : یک لحظه ، نمازی ساده ، دست و رویی ، گفت و گویی تازه : مفعول /

    فعل »تازه کرد«از نظر ساختمان از افعال » مرکب «است.

    افعال از نظر ساختمان به سه دسته تقسیم می شوند .

    الف(فعل ساده : فعلی که هیچ پیشوندی یا اسمی یا جزئی به اول آن اضافه نشده است. مانند :»رفتم

    ،آمدی ، گفت ، بروم ،می شنید«

    ب ( فعل پیشوندی : این فعل از یک پیشوند بعالوه ی فعل ساده درست می شود و فعل معنای جدیدی

    پیدا می کند. »ب« و »می« که جز ءپیشین فعل نامیده می شوند پیشوند نیستند همچنین »ن« نفی

    اجزای فعل پیشوندی را نمی توان از هم جدا کرد مثال » برداشت« اگر »بر« را جدا کنیم فعل

    معنایش تغییر می کند. جز نشانه ی »ن« نفی و »م« نهی و جز پیشین فعل » ب و می« چیز بین

    اجزا قرارنمیگیرد.

    ج( فعل مرکب : فعلی که از دو جزء مستقل ساخته شده ، و جز نشانه ی نفی )ن( و نهی)م( و جز

    پیشین فعل )می ،ب ( هرگز بین اجزای آن فاصله نمی افتد ومعنی جدیدی می دهند. مانند : تازه کرد

    یعنی شستن و شاداب کردن ، بند کرد یعنی بست ، گاز گرفت یعنی خورد

    چند نکته در بارۀ فعل مرکب

    الف: جزء نخست فعل در جمله نقش نمی پذیرد. ب: در فعل مرکب بین دو جز نمی توان »تر« و »را« قرار داد.

    ج: هر دو جز با هم یک معنا می سازند. مانند سقوط کرد : افتاد

    د: اگر بین دو جز اول و دوم »تر« و»را« قرار بگیرد و معنا دار ونقش پذیر باشد فعل مرکب

    نیست. مانند: آب خورد .—آب را خورد ؛آب نقش مفعولی دارد. نیرومند شد – نیرومندتر شد ،

    نیرومند :نقش مسندی دارد.

    گفتمش : پس آن خدای خشمگین                                   خانه اش اینجاست ؟ این جا در زمین؟

    بیت 3 جمله است .

    آرایه ادبی : واج آرایی » خ« / تکرار : اینجا

    » ش« در گفتمش : نقش متممی دارد.

    گفت :»آری خانه ی او بی ریاست                                    فرش هایش از گلیم و بوریاست «

    بیت 4 جمله است .

    آرایه های ادبی : تناسب : »خانه ، فرش، گلیم، بوریا « شبکه معنایی ساخته اند. /

    جناس ناقص اختالفی بین »بی ریا« و »بوریا«

    مهربان و ساده و بی کینه است                                            مثل نوری در دل آیینه است

    معنای بیت : خداوند ساده و دور از دشمنی و انتقام می باشد ومانند نوری در دل انسان های پاک

    قرار دارد.

    آرایه های ادبی تشبیه: خداوند به نور تشبیه شده است . / دل آیینه : تشخیص، اضافه ی استعاری ،

    نکات دستوری : مهربان ، ساده ، بی کینه : مسند / دل آیینه : متمم

    عادت او نیست خشم و دشمنی                                     نام اونور و نشانش روشنی

    بیت 3 جمله است .

    آرایه های ادبی :واج آرایی با تکرار واج » ن« در مصراع دوم و »ش« در کل بیت / تلمیح به

    آیۀ » هللا نور السماوات واالرض«

    نکات دستوری : خشم و دشمنی ، نور ، روشنی : مسند / عادت او ، نام او ، نشانش : مسندالیه

    تازه فهمیدم ، خدایم این خداست                                        این خدای مهربان و آشناست

    بیت 3 جمله است .

    آرایه های ادبی : تکرار : واژه خدا / واج آرایی : »آ« مفعول فعل» فهمیدم « چیست؟

    دوستی از من به من نزدیک تر از رگ گردن به من نزدیک تر آرایه ی تلمیح : اشاره به آیه 12 سوره ی »ق« ) ما از رگ گردن به شما نزدیک تریم (

    می توانم بعد از این با این خدا                                          دوست باشم دوست پاک و بی ریا

    بیت 3جمله است .

    آرایه ادبی :تکرار دوست و این / نکات دستوری : بعد از این : قید زمان

    دانش زبانی

    *یاد آوری : در سال گذشته خواندید که هر فعل دارای دو بن است ؛ بن مضارع برای ساختن فعل

    های زمان حال به کار می رود و از فعل امر دوم شخص مفر د بدون »ب« بدست می آید مثال :

    برو رو

    و بن ماضی که برای ساختن فعل های زمان گذشته به کار می رود از مصدر با حذف »ن« آخزش

    بدست می آید.مانند نوشتن ، نوشت » بن ماضی «

    دانش ادبی

    برای درک بهتر هر اثر باید به ساختار و محتوای آن توجه کنیم .

    ساختار )شکل بیرونی و درونی( اثر است که برای شناخت ساختاری اثر

    الف( به متن توجه کرده که »نثر «است یا »نظم«

    ب( زبانی است یا »ادبی« ؟

    ج( واژه های متن ساده و قابل فهم است یا دشوار و دیر فهم ؟

    د( از چه محتوایی بحث می کند؟

    ر( قالب اثر چگونه است؟

    مثالساختار شعر »بیش از این ها« از نظر متن : به نظم است / شیوه ی بیان : ادبی است

    / از نظر دشواری و سادگی فهم : ساده و قابل فهم است. / قالب شعر : مثنوی / محتوا: آموزشی

     *

    سواالت درس : 1 - معنای واژه ی »کنه« کدام گزینه نیست؟

    الف( حقیقت چیزی ب( ذات ج( ریشه د( دنبال

    2-»مشبه « در کدام گزینه ذکر نشده است؟

    الف( قهوه خانه گرم و روشن بود چون شرم ب( هوا همچون نگاه وحشتناک غار ها حرکتی

    نداشت .

    ج( مثل یک شاخه گل ، جوانه بزن . د( من اینجا چون نگهبانم تو چون گنج 3- در کدام گزینه از »اضافه ی تشبیهی « به کار رفته است؟

    الف( دل سنگ ب( تیر مژگان ج( گوشه ی زمین د( آبروی

    بندگان 4 - در کدام گزینه هم خانواده ی » جمال «است؟

    الف ( جلیل ب( تجمل ج( جالل د( جبروت

    5 – آرایه ی بیت» خلیل آتشین سخن ، تبر به دوش بت شکن / خدای ما دوباره سنگ و چوب شد

    ، نیامدی« کدام گزینه است؟

    الف( تشبیه ب( واج آرایی ج( تشخیص د( تلمیح

    2 - در این بیت چه آرایه ای به کار رفته است؟

    » براو راست خم کرد و چپ کرد راست خروش از خم چرخ چاچی بخاست«

    الف( جناس و »واج آرایی« ب( تشبیه ج( استعاره د( ایهام

    7 - در بیت زیر چه آرایه های ........... و ............ به کار رفته است؟

    » شکر تلخ است اگر شیرین نباشد چمن خار است اگر نسرین نباشد«

    8 - » داد با این همه افتادگی ام عز آزادی و آزادگی ام « آرایه ی..............دارد.

    9 - فعل های » سر زد ، برداشت ، می کشیدم ، سرما خورد « به ترتیب چه نوع فعل هایی

    هستند؟

    الف( ساده ، مرکب، ، پیشوندی ب( مرکب ، ، پیشوندی ، ساده ، ساده

    ج( پیشوندی ، مرکب ، ساده ، مرکب د( مرکب ، ساده ، ، پیشوندی

    11- در بیت » ابرو باد و مه و خورشید و فلک در کارند / تا تو نانی به کف آری و به غفلت

    نخوری« آرایه ی ............... به کار رفته است.

    **********************************************************************************.

    ******** حکایت : به خدا چه بگویم؟

    بررسی برخی عبارت ها : گوسفندان اربابش : مفعول جمله ، به صحرا : متمم

    برد: فعل گذرا / اربابش : مضاف و مضاف الیه » ش : به معنای خود ، ضمیر

    مشترک که در اینجا نقش مضاف الیه را دارد . / » سر گرم بودن « : کنایه از مشغول کاری

    بودن / گوسفندانت : مضاف و مضاف الیه ، / » ت« ضمیر متصل دوم شخص

    مفرد / خداوندش را : »را « در اینجا حرف اضافه است به معنای »به« و » خداوند

    « متمم ، »ش« در خداوندش ضمیر متصل سوم شخص مفرد / »خدا «به معنای صاحب و

    مالک هنوز در کلمات » ناخدا و کدخدا« به معنای صاحب و مالک به کار می

    ر * سوال *

    دو متن زیر را از نظر ساختاربا هم مقایسه کنید

    متن اول ****هرکه باشد اهل هنر زود یابد بهر مراد ظفر

    کاشکی از من فراغی حاصل آید ی و کاری را شایان توانمی بود ، دست یکدیگر بگرفتند و شرط

    وثیقت به جای آوردند آن گاه دمنه گفت فالن جای ار آن من و کلیله دفینه ایست اگر رنج برگیری و

    آن را بیاوری سعی تو مشکور باشد، روزبه بر حکم اشارت و نشان برفت و آن بیاورد دمنه نصیب

    خود جدا کرد و آنچه حصه ی کلیله بود به روزبه داد .

    متن دوم ****ناگهان فکری در ذهن سیاوش جرقه زد . در یک لحظه پیشانی در هم کشید ه اش

    گشوده شد ؛لبخند بر صورت پف کرده اش نشست و زود از جایش بلند شد . راه حل را پیدا کرده

    بود و می خواست از امال انتقام بگیرد.قلبش تند تند می زد . شوری وصف نشدی در دلش افتاده بود.

    درس دوم : » خوب جهان را ببین«

    بررسی متن : اگر اندیشه ات را به کار گیری تا بتوانی به راز آفرینش پی ببری .

    در این جمله هم »بتوانی« فعل شبه کمکی است . پس عبارت دو جمله است.

    روشنی روز که همه چیز را می گشاید ، چشمانشان را می بندد.

    »روشنی روز «نهاد فعل های »می گشاید و می بندد « پاردوکس بین » می گشاید و می بندد«.

    شب را چونان چراغی بر می گزیند : آرایه ی تشبیه دارد

    » پرتو تاریکی « آرایه ی » تناقض ، پارادوکس دارد .

    این بال ها همانند گوش اند تشبیه دارد. /

    خدا برای او دو چشم سرخ و دو حدقه ، چونان ماه تابان آفرید. تشبیه دارد. /

    دو پای داس مانند که اشیا را برمی دارد تشبیه دارد. /

    دم کشیده اش که آن را چونان چتری گشوده است . تشبیه دارد. /

    بین بال ، پر ، دم / و بین چتر ، سایبان تناسب وجود دارد. /

    دم کشیده چونان بادبان کشتی است که ناخدا آن را برافراشته است تشبیه دارد. /

    بین کشتی ، بادبان ، ناخدا، برافراشته تناسب وجود دارد. /

    رنگ های پر طاووس به روئیدنی های زمین و دسته گلی از شکوفه ها ی رنگارنگ گل های بهاری

    تشبیه شده است . /

    رنگ پر های طاووس به پارچه های پوشیدنی که زیبا و پر نقش و نگارند تشبیه شده است . /

    بین شکوفه ، گل ، بهار، روییدن تناسب وجود دارد. پرهای طاووس به برگ خزان دیده تشبیه شده است.

    بین زردی ، سرخی ، سبزی تناسب وجود دارد. /

    پرهای گردنش به چادری سیاه که با رنگ سبز در هم آمیخته تشبه شده است . /

    منبع مطلب : asemaneab94.blogfa.com

    مدیر محترم سایت asemaneab94.blogfa.com لطفا اعلامیه سیاه بالای سایت را مطالعه کنید.

    شرح شعر ستایش هشتم

    فصل اول

     زیبایی آفرینش

    *به نام خدایی که جان آفرید 

    بیت 1 :          به نام خدایی که جان آفرید        سخن گفتن اندر زبان آفرید

    معنی : به نام خدایی آغاز می کنم که جان را آفرید  و سخن گفتن را آفرید

    نکته دستوری : این بیت سه جمله است ( جمله ی « آغاز می کنم » به قرینه معنوی حذف شده است .

    بیت 2 :        خداوند بخشندۀ دستگیر        کریم خطابخش پوزش پذیر

    معنی: خداوند بخشنده ای که دست مخلوقات را می گیرد ( به آنان کمک و مهربانی می کند ) آن بزرگواری که گناهان را می بخشد و عذر بندگان را قبول می کند .

    بیت 3 :   پرستار امرش همه چیز و کس            بنی آدم و مرغ و مور مگس

    معنی : همه چیز و همه کس فرمان بردار دستور اوست   مانند انسان و پرنده و مورچه  و مگس    

    # آرایۀ واج آرایی در حروف « م - و ( _ُ )» مخصوصا در مصرع دوم  

    بیت 4:      یکی را به سر بر نهد تاج بخت     یکی را به خاک اندر آرد زتخت

    یکی را به پادشاهی می رساند و یکی را از خوشبختی به خاک سیاه می نشاند

    #آرایه جناس ناقص اختلافی در «سر» و « بر»  و نیز   « بخت » و « تخت »/ اضافه تشبیهی در ترکیب« تاج بخت» که بخت به تاج تشبیه شده . 

    نکته دستوری : در مصرع ( یکی را به سر برنهد تاج بخت ) « را » به جای کسره بکار رفته که آن را « را»ی بدل از کسره یا فک اضافه گویند .

    انواع « را » : 

    1- « را»ی مفعولی : یکی را دیدم 

    2- « را»ی حرف اضافه : یکی را گفتم (در این جمله را به جای حرف اضافه «به »بکار رفته یعنی : به یکی گفتم ) / امروز را کارم زیاد است ( در امروز کارم زیاد است)

    3- « را»ی فک اضافه یا بدل از کسره  : دل را زدام زلفت ممکن نشد رهایی ( در این مصراع «را» به جای کسره بکار رفته یعنی رهایی دل از دام زلفت ممکن نشد )

    بیت 5:     گلستان کند آتشی بر خلیل          گروهی بر آتش برد زآب نیل

    آتش را بر حضرت ابراهیم گلستان می کند  و فرعونیان را در آب نیل غرق کرده و به آتش جهنم می برد)

    #:  تلمیح به داستان حضرت ابراهیم (ع)و نجات آن حضرت از آتش نمرودیان و  و حضرت موسی (ع) و غرق کردن فرعونیان در آب نیل و نجات بنی اسراییل

    آتش سبب سوختن است اما این جا آتش گلستان می شود  موجب عزت می شود  ونیز

    آب سبب خاموشی آتش است اما این جا راهی می شود برای به آتش بردن فرعونیان  بنا بر این در این بیت آرایه ی پارادکس (متناقض نما)  هم وجود دارد  .

    بیت 6 :       به درگاه لطف و بزرگیش بر          بزرگان نهاده بزرگی ز سر

    در درگاه لطف و بزرگی او، بزرگان ، دیگر ادعای بزرگی ندارند و  خود را بنده  می دانند 

    بیت 7 :           جهان متفق بر الهیّتش        فرومانده از کنه ماهیتش

    لغت ها : متفق : توافق کرده ، یکدل    الهیّت : خدایی     کنه : باطن   ماهیّت : کیستی 

    معنی  همه جهانیان خدایی او را قبول دارند و در فهم ذات  او حیران مانده اند .

    بیت 8 :     بشر ماورای جلالش نیافت           بصر ، منتهای جمالش نیافت

    فکر آدمی نمی تواند بالاترین حدّ جلال و بزرگی او را بفهمد ، و چشم آدمی هرچه ببیند ، باز هم خدا از زیبایی خدا کم دیده و نمی تواند همه زیبایی های او را ببیند .

    #: در دو کلمه ی « بصر » و « بشر » و نیز «جمال» و «جلال» جناس ناقص اختلافی وجود دارد

    نگاهی به زیبایی های دیگر بیت :

    بشر             ماورای                  جلالش      نیافت

    بصر             منتهای              جمالش      نیافت

    آن چنان که ملاحظه می کنید ، کلمه های(بشر     بصر)  و (  ماورای  منتهای  )  و ( جلالش      جمالش )  و  ( نیافت    نیافت ) مقابل هم قرار گرفته اند و

    بعد ها خواهید  خواند ، اگر که این گونه مقابل هم قرار دادن کلمات هماهنگ را ترصیع می گویند .

    اگر طالبی کاین زمین طی کنی       نخست اسب بازآمدن پی کنی      برای مطالعه      

    اگر می خواهی که به  میدان (خودسازی و عبادت ) وارد شوی ، اول باید فکر برگشتن و ادامه دادن به حال غفلت را از سر بیرون کنی

    توجه : این بیت در متن کتاب درسی نیامده است ، ولی چون برای معنی کردن بیت بعدی لازم دیدیم ، آن را آوردیم

    بیت 9 :                 تأمل در آیینۀ دل کنی       صفایی به تدریج حاصل کنی

    و اگر می خواهی در مورد آیینه دلت فکر بکنی و به تدریج [ با عبادت و خودسازی و نیکوکاری ] به آیینۀ دلت صفا بدهی

    #آرایۀ تشبیه دل به آیینه

    بیت 10 :             محال است سعدی که راه صفا      توان رفت جز در پی مصطفی

     لغت ها :   محال : غیر ممکن      راه صفا : طریق تصفیۀ دل    مصطفی : (برگزیده شده  ،لقب پیامبر اکرم )

    معنی : ای سعدی ، ناممکن است که به تصفیه دل بپردازی ، مگر این که پیرو پیامبر اسلام باشی ( جز از طریق اسلام ، رسیدن به درجه والای انسانیت غیر ممکن است )

     #  صفا و مصطفی هم خانواده هستند ، و آمدن دو کلمه هم خانواده در یک بیت آرایه اشتقاق نامیده می شود . که در این بیت وجود دارد .

    دانش آموزان عزیز ، خوب است  این کلمات هم خانواده را هم  به ذهن بسپارید  :

    (ضرب ، مضرب ، اضطراب )  ( صفا ، مصطفی ، تصفیه، صفیه  )     (عفو ، استعفا ، معاف)

    “““““

    چشم دل باز کن که جان بینی      آن چه نادیدنی است آن بینی

    چشم دلت را باز کن ، تا هدف غایی خلقت  را ببینی و آن را که نمی توان با چشم سر دید ، آن را ببینی

    نظرات شما عزیزان:

    منبع مطلب : www.hashtom888.loxblog.com

    مدیر محترم سایت www.hashtom888.loxblog.com لطفا اعلامیه سیاه بالای سایت را مطالعه کنید.

    جواب کاربران در نظرات پایین سایت

    مهدی : نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    میخواهید جواب یا ادامه مطلب را ببینید ؟
    مهدی 2 روز قبل
    0

    نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    برای ارسال نظر کلیک کنید